HABER POSTASI

Mail listemize Katılın Yeniliklerden, Eğitimlerden Haberdar Olun


:: İLGİLİ LİNKLER ::

 


:: ISO 14001 ::

Çevre Yönetim Sistemi

 

ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi Nedir?

2-ISO 14001 Çevre Standart Maddeleri
 

ISO 14001 Standardı, kuruluşların; politika ve amaçlarını tespit edebilmelerini mümkün kılmak amacıyla mevzuatta koşulan şartlarla, önemli çevre etkilerini dikkate alarak, bir çevre yönetim sistemi için gerekli şartların belirlenmesidir. ISO 14001 Çevre Yönetim Standardı kuruluşların kontrol altında tutabildikleri ve/veya etkileyebildikleri çevre boyutlarını kapsar.

 

ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi,

  • bir çevre yönetim sistemi uygulayan, bu sistemi sürdüren ve geliştiren,
  • kendi çevre politikasına uymayı taahhüt eden,
  • bu riayeti başkalarına da gösterebilen,
  • çevre yönetim sistemini, kendi bünyesinin dışındaki bir kuruluşa tescil ettirmek ve bu konuda sertifika almak isteyen,
  • kendi isteği ile bu standarda uyma konusunda kararlı olan ve bu hususu açıkça beyan eden bütün kuruluşlara uygulanabilir.

Bu standardın bütün gerek ve şartları herhangi bir çevre yönetim sistemine dâhil edilmek ve onunla bütünleştirilmek amacıyla geliştirilmiştir.

 

ISO 9001 standardından yola çıkılarak yayımlanan ISO 14001, dünya pazarına kısa zamanda önemli bir rekabet unsuru olarak yansımıştır. Türkiye'de de birçok sektörden kuruluş, bu standardın gereklerini kendileri yerine getirmekle kalmayıp, tedarikçilerine de bu yönde yaptırım uygulamaktadır. Bu yaklaşımın en somut örneği otomotiv sektöründe görülmektedir. Sektörde söz sahibi kuruluşlar, alım yapmak için diğer kalite gereklerinin yanı sıra, firmaların Çevre Yönetim Sistemi kurmalarını ve bunu belgelendirmelerini önşart olarak talep etmektedirler. Taleplerinin en kısa zamanda uygulanması için ana sanayiden birçok kuruluş değişik tarihler belirlemiştir ve bu sürelere uyulmasını beklemektedir. Ana sanayi bu konudaki taleplerini, yine kendilerinden gelen eğitim ve danışmanlık faaliyetleri ile hatta zaman zaman belgelendirme maliyetlerinin kısmen karşılanmasıyla maddi olarak da desteklemektedir. Beyaz eşya gibi diğer sektörlerde de birçok ana sanayi kuruluşu, tedarikçilerini değerlendirirken çevre ile ilgili uygulamalarını dikkate almaktadır..

 

Türkiye'de faaliyet gösteren uluslararası kuruluşlarda da çevre yönetim sistemi uygulaması yaygındır. Burada genellikle amaç, değişik ülkelere yayılmış olan birimlerin çevre uygulamalarını daha kolay kontrol ederek merkezden belirlenmiş kriterlere ve yerel kanunlara uyulduğundan emin olmak ve firmanın çevreci imajını korumaktır.

ISO 14001 standardı, kuruluş nezdinde yerel kanunların uygulanmakta olduğunun da takipçisidir. Ülkemizde 1983 yılında yürürlüğe giren Çevre Kanunu, 1986 yılından bu yana yayımlanmaya devam eden yönetmelikler ile desteklenmektedir. Bunlar ekolojik dengenin korunabilmesi, havada, suda ve toprakta kirlilik ve bozulmaların önlenmesi için kuruluşların uymakla yükümlü olduğu hususları belirlemektedir.

 

ISO 14001 standardının gereklerini yerine getiren bir kuruluş, yasaları takip etme ve uygulama yükümlülüğünün ötesinde, kirliliğin önlenmesini de taahhüt etmek durumundadır.

Bu taahhütlerde bulunan bir şirket, çevreyi korumak için gereken altyapıya sahip olmanın yanı sıra, çalışanlarının bilinçli olması ve oluşturulan çalışma kurallarını gerektiği gibi uygulaması için gerekeni yapmalıdır. Üretim yapan bir şirketten örnek vermek gerekirse, atık sular için bir arıtma tesisinin bulunması yeterli değildir: bu tesisin sürekli ve güvenli çalışmasını sağlayacak insan gücüne, yöntemlere ve kontrol mekanizmalarına ihtiyaç vardır. Özellikle karmaşık üretim süreçleri bulunan kuruluşlarda, bertaraf gereken tüm atık suların arıtma tesisine bağlantısının yapıldığına emin olunmalıdır. Aynı şekilde kimyasal madde bulunduran bir kuruluşun, maddenin şirket içine alınmasından depolanmasına ve tüketilmesine kadar her aşamada sızıntı, dökülme, parlama, kazara başka kimyasallarla karışarak tehlikeli durum yaratması gibi tehlikelere karşı kesin önlemler alması gerekmektedir. Unutulmaması gereken bir durum da vardiyalı çalışmalarda gece çıkabilecek problemlerdir. Tüm bunların yanı sıra doğal kaynakların sınırlı olduğunun bilinciyle su, enerji ve diğer kaynakların tüketiminin de kontrol altına alınması kirliliğin önlenmesi prensibinin önemli bir unsurudur.

ISO 14000 STANDART SERİSİ
 
  • ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemleri Özellikler ve Kullanım Kılavuzu
  • ISO 14004 Çevre Yönetimi -Çevre Yönetim Sistemleri- Çevre Yönetim Prensipleri Kılavuzu
  • Sistemler ve Destekleyici Teknikler-
  • ISO 14010 Çevre Yönetimi -Çevre Denetim Kılavuzu- Çevre İle İlgili Denetimin Genel Prensipleri
  • ISO 14011 Çevre Yönetimi –Çevre Denetim Kılavuzu Denetim Usulü-Kısım 1- Çevre Yönetim Sistemlerinin Denetimi
  • ISO 14012 Çevre Yönetimi –Çevre Denetçilerinin Haiz Olması Gereken Özellikler 
  • ISO 14020 Çevre Yönetimi-Çevre İle İlgili Etiketlemenin Temel Prensipleri
  • ISO 14030 Çevre Performansı (taslak)
  • ISO 14040 Çevre Yönetimi -Hayat Boyu Değerlendirme- Genel Prensipler ve Uygulamalar 

 1-ISO 14001'in Tarihsel Gelişimi   

 

Çevre sorunları birden bire ortaya çıkmamış, sanayileşme ile birlikte hızla birikerek varlığını bugünlere taşımıştır. İnsan faaliyetlerinin doğaya verdiği zararlar, doğanın kendini yenileyebilme becerisi nedeniyle bertaraf edileceği düşünülerek, hep göz ardı edilmiştir. Ancak nüfus artışı, kentleşme ve sanayileşmeyle birlikte olumsuz çevre etkilerinin artışı doğayı zorlamaya başlamış ve 1960’lı yıllarda gerçekleştirilen bilimsel teknolojik devrimin çevreye etkileri, çevre için koruma ve iyileştirme çalışmalarının ivedilikle yapılması gereğini gözler önüne sermiştir. Çevre kirliliğinin ülkeler ile değil, çevre etkilerinin yayılımı oranında sınırlı olması, çevreci gruplar, sanayi ve devlet, hatta devletlerarası ilişkilerde sorunlar yaratmıştır. Artan nüfusa iş yaratma, besin sağlama ve ülkelerin kalkınma talepleri de dikkate alındığında, ekonomiden toplum bilimlerine dek pek çok noktada hayatımızı etkileyen çevre sorunları için, tüm dünya devletleri yeni çözümlere itmiştir. Özellikle “sıfır atık” üreterek “etkisiz” bir üretim modeli oluşturmanın imkânsızlığı karşısında, çevrenin daha az kirletilerek üretim yapılmasına olanak sağlayan yöntemlerin araştırılması zorunlu olmuştur. 

İlk olarak 1969 yılında Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri çevrenin korunması ve nüfus artışının azaltılması konularında üye ülkelere seslenmişti. Söz konusu sorunlar, 1968 yılında kurulmuş olan Roma Klübü’nün ‘değişmek ya da yok olmak’ ikilemi üzerine hazırlanan raporla da gündeme getirilmişti. ‘sıfır büyüme’ tezi kabül görmemiş, 1972 yılında Çevre Konferansı düzenlenmiş ve ‘tek bir dünyamız var’ sloganı ulusal ve uluslararası düzeyde bir çok kuruluşun çevreyle ilgilenmesine neden olmuştu.

‘Sıfır Büyüme’ tezinden sonra çevre kalitesinin korunmasının yanısıra, ekonomik kalkınmanın da sağlanabilmesi için 1972 yılında Stockholm Çevre Konferansında ‘çevreyi dışlamayan kalkınma’ stratejisi açıklanmıştı. Amaç doğal kaynaklardan adaletli bir şekilde yararlanmaktı. ‘Çevreyi dışlamayan kalkınma’ kavramı esasen çevre koruma ve ekonomik kalkınma arasında bir çelişki görmüyordu. Tarım politikalarında hem tarımsal gelişme hemde tarım topraklarının korunacağı düşünülüyordu. 

1970’li yıllarda ekonomik kalkınmanın yanında çevre kalitesinin de korunmasına çözüm olarak ‘Sürdürülebilir Kalkınma’ felsefesi tartışılmaya başlandı. Bu çözüm, doğal kaynakların tüketim hızının oluşum hızına paralelliğinin sağlanması esasına dayanıyordu. Kavram, 1987 yılında BM Çevre ve Kalkınma Komisyonunca yayınlanan ‘Ortak Geleceğimiz’ adlı raporda yer alarak yaygınlık kazanmaya başladı. 

Sürdürülebilir kalkınma, bugünün gereksinimlerini gelecek kuşakların da kendi gereksinimlerini karşılama imkanlarını yok etmeden karşılamaktır.Herkesin temel gereksinimlerini karşılayabilmeyi ve kaynakların kullanımı, yatırımların yönlendirilmesi, teknolojinin yönünün belirlenmesi ve kurumsal değişiklikler yaşanırken insanlığın beklentilerinin dikkate alınmasını amaçlayan bir değişim sürecidir.

Çevre sorunları ve ekonomik kalkınma, son 30 yıl içinde giderek yükselen bir tempoda tartışıldı ve bu tartışmalardan çıkan sonuçlardan hareketle yönetmelikler,idari tebliğler ve standartlar gibi uygulama şartlarını içeren yayınlar hızla çoğaldı. Avrupa Birliğine üye ülkelerde uygulanan ve sıkı bir disiplin olan EMAS bunlardan birisidir. ISO Eylül /1996’da, çevre boyutlarının kontrolü ve bertarafı konularında şartlar içeren ve özellikle kalkınmakta olan ülkelere uygun ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemleri standardını yayınladı. Uygulamaları hızla yayılan ve kabül gören ISO 14001 Standardı, çevre politikası, çevre amaçları/hedefleri ve çevre programları doğrultusunda çevre boyutlarının kontrolü ve bertarafına yönelik şartları içermektedir.

 

2-ISO 14001 Çevre Standart Maddeleri   
 
1KAPSAM
  1. 1.     ATIF YAPILAN STANDARTLAR
  2. 2.     TARİFLER
  3. 3.     ÇEVRE YÖNETİM SİSTEMİNİN ŞARTLARI VE BAŞLICA UNSURLARI
    1. 1.    GENEL ŞARTLAR
    2. 2.    ÇEVRE POLİTİKASI
    3. 3.    PLANLAMA
      1. 1.    ÇEVRE BOYUTLARI
      2. 2.    KANUNİ VE DİĞER ŞARTLAR
      3. 3.    AMAÇ VE HEDEFLER
      4. 4.    ÇEVRE YÖNETİM PROGRAMI VEYA PROGRAMLARI
    4. 4.    UYGULAMA VE İŞLEM
      1. 1.    BÜNYE (YAPI) VE SORUMLULUK
      2. 2.    EĞİTİM, BİLİNÇ VE EHLİYET
      3. 3.    İLETİŞİM
      4. 4.    ÇEVRE YÖNETİM SİSTEMİ İLE İLGİLİ BELGEYE BAĞLAMA İŞLEMLERİ
      5. 5.    BELGE KONTROLÜ
      6. 6.    İŞLEM KONTROLÜ
      7. 7.    ACİL HAL HAZIRLIĞI VE BU HALLERDE YAPILMASI GEREKEN İŞLER
    5. 5.    KONTROL VE DÜZELTİCİ FAALİYET
      1. 1.    İZLEME VE ÖLÇME
      2. 2.    RİAYETSİZLİK, DÜZELTİCİ-ÖNLEYİCİ FAALİYET
      3. 3.    KAYIT
      4. 4.    ÇEVRE YÖNETİM SİSTEMİ ŞARTLARI DENETİMİ
    6. 6.    YÖNETİMİN GÖZDEN GEÇİRMESİ
 
Standart maddelerinden 4.madde uygulama maddesidir

 

3-ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi Terimleri   

 

Sürekli Gelişme: Kuruluşun, çevre politikasına uygun olarak genel çevre icraatında gelişmeler sağlamak için kuruluş çevre yönetim sisteminin sürekli olarak iyileştirilmesidir.
Çevre: Bir kuruluşun faaliyetlerini içinde yürüttüğü, hava, su , toprak, tabii kaynaklar, bitki topluluğu (flora) hayvan topluluğu (fauna), insanlar ve bunlar arasındaki ilişkileri içinde alan ortamdır.

Çevre Boyutu: Kuruluşun, faaliyetlerinin, ürünlerinin veya hizmetlerinin çevre ile etkileşime giren unsurlarıdır.

Çevre Etkisi: Çevrede, kısmen veya tamamen kuruluşun faaliyet, ürün ve hizmetleri dolayısıyla ortaya çıkan, olumlu veya olumsuz her türlü değişikliktir.

Çevre Politikası: Kuruluşun, genel çevre icraatı ile ilgili niyet ve prensiplerini açıklamak,faaliyet, çevre amaç ve hedeflerle çerçeve teşkil etmek üzere yaptığı beyandır.

Kirlenmenin Önlenmesi: Kirlenmeyi önlemek, azaltmak veya kontrol altında tutmak amacıyla yeniden devreye sokmayı, başka işleme tabi tutmayı, işlemde değişiklik yapmayı, kontrol mekanizmalarını, kaynakların etkin kullanımını, malzeme ikamesini içine alabilen her türlü işlem ve uygulamaya başvurulması, malzeme veya ürün kullanılmasıdır.

Sürdürülebilir Kalkınma: Kısaca, mevcut ihtiyaçları gelecek nesillerin kendi ihtiyaçlarını karşılayabilmelerine engel olmadan karşılayarak kalkınmaktır.

Hayat Boyu Değerlendirme:  Bir mal ve hizmet sisteminde belirli bir malzeme ve enerjiden elde edilen mal ve hizmetlerle bu sistemin hayat dönemince ortaya çıkan ve doğrudan doğruya sisteme atfedilebilen çevre etkilerine ait bilgilerin toplanması ve gözden geçirilmesiyle ilgili bir usuller dizisidir.

 

 4-ISO 14001 Çevre Yönetim Prensipleri

Yükümlülük Altına Girme ve Politika:  Kuruluş çevre politikasını tayin etmeli ve çevre yönetim sistemine bağlılık taahhüdünde bulunmalıdır.

Planlama:  Kuruluş faaliyet, ürün ve hizmetlerinin çevre boyutlarını belirlemeli, bunların önemli olanlarını seçmelidir. Taahhütlerini gerçekleştirmek için amaç ve hedefler tespit etmeli, bu amaç ve hedeflere ulaşmak için gerçekleştireceği faaliyetleri programlamalıdır.

Uygulama ve İşlem: Kuruluş, çevre politikasını gerçekleştirmek, amaç ve hedeflerine ulaşabilmek maksadıyla etkin bir uygulamada bulunabilmek için gerekli yetenek ve imkanlarla birlikte bir destek mekanizması geliştirmelidir.

Kontrol ve Düzeltici Faaliyet:  Kuruluş, çevre icraatını ve bu icraattaki başarı derecesini ölçmeli, izleyip değerlendirmelidir.

Gözden Geçirme ve Geliştirme: Kuruluş, genel çevre icraatını ve bu icraattaki genel başarı derecesini geliştirmek amacıyla, çevre yönetim sistemini gözden geçirmeli ve sürekli olarak geliştirmelidir.